Για τις οργισμένες γυναίκες

Η ζωή και το έργο της Οντρ Λορντ

Η Οντρ Λορντ (1935-1992), η «Μαύρη, λεσβία, γυναίκα, αγωνίστρια, ποιήτρια», όπως περιέγραφε η ίδια τον εαυτό της, αφιέρωσε τη ζωή και το έργο της στην αντιπαράθεση με τις αδικίες του ρατσισμού, του σεξισμού, των ταξικών διακρίσεων, του καπιταλισμού, της ετεροκανονικότητας και της ομοφοβίας.

Ως ποιήτρια είναι ξακουστή για την τεχνική της επιδεξιότητα και τη συναισθηματική της εκφραστικότητα, καθώς και για τα ποιήματά της που εκφράζουν θυμό και οργή για τις πολιτικές και κοινωνικές αδικίες που βίωσε στη ζωή της.

Τα γραπτά της βασίζονται στη «θεωρία της διαφορετκότητας», την ιδέα ότι το δίπολο άνδρας-γυναίκα είναι υπεραπλουστευτικό. Η Λορντ αναγνώριζε τα ζητήματα φυλής, τάξης, ηλικίας και ηλικιακού ρατσισμού, φύλου και σεξουαλικότητας, και μετέπειτα στη ζωή της, της χρόνιας ασθένειας και της αναπηρίας.

Της αναπηρίας και της ασθένειας, όλο και περισσότερο, καθώς όλα τα τελευταία χρόνια της ζωής της, έζησε με τον καρκίνο. «Η Λορντ», γράφει η κριτικός Κάρμεν Μπιρκλ, «δίνει έμφαση στην αυθεντικότητα της εμπειρίας». Θέλει η διαφορετικότητά της να αναγνωριστεί, όχι να κριθεί. Δε θέλει να υπαχθεί σε μια γενική κατηγορία, «γυναίκα». Αυτή η θεωρία είναι σήμερα γνωστή ως διαθεματικότητα.

Στο ντοκιμαντέρ της Άντα Γκέι Γκρίφιν και της Μισέλ Πάρκερσον Μια Λιτανεία Επιβίωσης: Η Ζωή και το Έργο της Οντρ Λορντ, η Λορντ λέει: «Άσε με να σου πω πρώτα πώς ήταν να είσαι μαύρη γυναίκα ποιήτρια τη δεκαετία του ’60, κανονικά. Σήμαινε να είσαι αόρατη. Κυριολεκτικά αόρατη. Και διπλά αόρατη ως Μαύρη γυναίκα φεμινίστρια και τριπλά αόρατη ως Μαύρη, λεσβία και φεμινίστρια».

Η Λορντ πίστευε ότι η βασική αρχή του φεμινισμού είναι ότι όλες οι μορφές καταπίεσης συνδέονται μεταξύ τους. Για να φέρεις την αλλαγή πρέπει απαραίτητα να παίρνεις θέση δημόσια για όλες τις μορφές καταπίεσης. Οι διαφορές δεν πρέπει να γίνονται αφορμή για διαχωρισμό. Η επανάσταση είναι μια διαδικασία. Τα συναισθήματα είναι μια μορφή αυτογνωσίας που μπορεί να επικαιροποιεί και να εμπλουτίζει την πολιτική δράση. Και το να αναγνωρίζει και να βιώνει τον πόνο βοηθάει τη γυναίκα να τον ξεπερνάει.

Τη δεκαετία του 1960, με το δεύτερο κύμα του φεμινισμού, άνοιξε πλατιά η συζήτηση για «τις προκαταλήψεις, τις διακρίσεις και τις αδικίες» του καπιταλισμού, ως θεσμοθετημένου συστήματος, και ιδιαίτερα μέσα στο πλαίσιο της ανάδυσης της παγκοσμιοποίησης.

Το τρίτο κύμα του φεμινισμού αναδύθηκε τη δεκαετία του 1990 μετά τα κελεύσματα των έγχρωμων γυναικών και των γυναικών των «αναπτυσσόμενων» χωρών, όπως η Όντρ Λορντ, που επέμενε στην κριτική της ότι ο φεμινισμός του Πρώτου Κόσμου είχε την τάση να το στρίβει προς την «ομογενοποίηση του Τρίτου Κόσμου… να υποβαθμίζει τις σεξουαλικές, φυλετικές και ταξικές διαφορές» και τις ιδιαίτερες δομές εξουσίας και πολιτισμικούς παράγοντες που ποικίλλουν ανάλογα την περιοχή, την εθνότητα, την κοινότητα, κλπ. Ομογενοποιώντας αυτές τις κοινότητες και αγνοώντας τη διαφορετικότητά τους, «οι Έγχρωμες γυναίκες γίνονται οι άλλες, οι απ’ έξω, των οποίων οι εμπειρίες και οι παραδόσεις είναι πολύ ξένες για να γίνουν κατανοητές», και κατά συνέπεια ανάξιες ακαδημαϊκής προσοχής και ιδιαίτερης εξέτασης.

Η συγγραφέας Άλις Γουόκερ επινόησε τον όρο γυναικισμός σε μια προσπάθεια να διακρίνει τη Μαύρη και μειονοτική θηλυκή εμπειρία από το φεμινισμό. Ο γυναικισμός είναι «η προοπτική της κοινωνικής αλλαγής που βασίζεται στα καθημερινά προβλήματα και τις εμπειρίες των Μαύρων γυναικών… και αναζητά μεθόδους εξάλειψης των διακρίσεων όχι μόνο σε βάρος των Μαύρων γυναικών, αλλά και όλων των ανθρώπων». Η Λορντ πάλεψε δραστήρια για την αλλαγή της κουλτούρας στο εσωτερικό της φεμινιστικής κοινότητας εφαρμόζοντας τη γυναικιστική ιδεολογία. Μεταχειρίστηκε διάφορες επικοινωνιακές τεχνικές για να μετατοπίσει τα «λευκά φεμινιστικά» ακροατήρια: «Δουλεύουμε μέσα σ’ ένα πλαίσιο καταπίεσης και απειλής, τα αίτια του οποίου σίγουρα δεν εντοπίζονται στους θυμούς που υπάρχουν μεταξύ μας, αλλά μάλλον στο φαρμακερό μίσος που βάζει στο στόχαστρο όλες τις γυναίκες, τους έγχρωμους ανθρώπους, τις λεσβίες, τους γκέι άνδρες, τους φτωχούς ανθρώπους».

Η Λορντ διαγνώστηκε το 1978 με καρκίνο του μαστού και έκανε μαστεκτομή. Έξι χρόνια μετά ο καρκίνος έκανε μετάσταση στο συκώτι. Μετά την πρώτη διάγνωση, έγραψε στα Ημερολόγια του Καρκίνου: «Αν ήταν να μεταφράσουμε τη σιωπή γύρω από τον καρκίνο του μαστού σε γλώσσα και δράση ενάντια σ’ αυτή τη μάστιγα, το πρώτο βήμα θα έπρεπε να είναι οι γυναίκες με μαστεκτομή να είναι ορατές η μία για την άλλη».

Η Λορντ πέθανε από καρκίνο στις 17 Νοεμβρίου 1992 στο Σαιντ Κρουά, στις Παρθένες Νήσους, όπου ζούσε με την ερωμένη της, Γκλόρια Τζόζεφ. Σε μια Αφρικάνικη τελετή ονοματοδοσίας πριν το θάνατό της είχε πάρει το όνομα Γκάμπα Αντίσα, «Πολεμίστρια, Αυτή Που Κάνει Το Νόημα Της Γνωστό».


Οντρ Λορντ

Ένα ποίημα για τις οργισμένες γυναίκες

Μια ανυπόφορη ζέστη σκεπάζει την πόλη
ερειπωμένη απ' όλους τους μη έχοντες εργασία
μια μαύρη γυναίκα περιμένει μια λευκή γυναίκα
γέρνει στα κάγκελα της οδού Άπερ Γουέστ Σάιντ
στο διάλειμμα
οι απόμακροι ήχοι του Μπρόντγουεϊ ξεθωριάζουν σα νανούρισμα
τόσο που μπορώ πια ν' ακούσω τη φωνή των σπουργιτιών
σαν μια υπόσχεση προσμένω
τη γυναίκα που αγαπώ
τη δική μας γωνιά του χρόνου
το μέρος που βρίσκεται πέρα απ' της πόλης την οδύνη.
Στον τηλεφωνικό θάλαμο στη στροφή μια γυναίκα
σα βιτρίνα καθρεφτίζει το δρόμο ανάμεσά μας
το λευκό πρόσωπό της λικνίζεται
σα γαϊτανάκι της καταστροφής που διακρίνεται
πίσω από το βερνίκι της τάξης
το στόμα τραβηγμένο σαν κακομεταχειρισμένος χάρτης
που οδηγεί σε δυο απύρηνα μάτια, μια καρδιά στο μπουκάλι
με την τέλεια γεύση του παλιού πόνου.
Σπάει το βερνίκι
Πετιέται μες απ' το σμάλτο στο δικό μου δειλινό
τα μάτια μας αγγίζονται σαν καυτό σύρμα
και ο δρόμος ξεσπά σ' εφιάλτη
μια γυναίκα μ' άσπρα μάτια σφίγγει
ένα μπουκάλι τζιν Φλάισμαν
ψαχουλεύει τη ζώνη της
βγάζει ένα χασαπομάχαιρο απ' την κουρελιασμένη βράκα της
καμπυλώνει το χέρι της προς τα πίσω "Μαύρη Παλιοπουτάνα!"
η βαριά λεπίδα σαλεύει στο σημάδι μου
σε αργή κίνηση
χρόνια αγανάκτησης ξεσηκώνονται σαν τείχος
και δεν τ' ακούω 
να σχίζουν το πεζοδρόμιο κάτω απ' τα πόδια μου.
Τα σύνεργα του αρχαίου εφιάλτη στριφογυρνάνε
γρήγορα στο γνώριμο τρόμο και τη σιωπή
αλλ' αυτή τη φορά είμαι ξύπνια, λυτρωμένη
χαμογελάω. Τώρα. Αυτή τη φορά είν'
η σειρά μου.
Σκύβω στο μαχαίρι τ' αυτιά μου αιματηρό ταμπούρλο
απ' απέναντι η φωνή της ερωμένης μου
ο μόνος ήχος που με συγκινεί μες στην υψικάμινο
"Μη τ' ακουμπήσεις!"
Ισιώνω, χαλαρώνω, ύστερα ξαναχαμηλώνω
πεινασμένη για λύση
άπειρη σαν το θυμό και τόσο κοντά στην αφή
τα δάχτυλα πλησιάζουν τη γνώριμη λεπίδα
με τη γνωστή της ξύλινη λαβή στην παλάμη
γιατί την έχω τρίψει στ' ακόνι
χίλιες νύχτες γι' αυτό
συνοδεύοντας την οργή στον ύπνο μου
σα λατρεμένη φίλη
για να ξυπνήσω με τα βρώμικα χνώτα του μίσους
πλάι στο ξενυχτισμένο πρόσωπο του έρωτα.
Το κοφτερό ατσάλι του ονειρεμένου μαχαιριού
σπιθίζει απ' την καλοακονισμένη αιχμή του με μια στριγκλιά βασανιστηρίου
ανάμεσα στη φωνή της ερωμένης και στο γκρίζο κουβάρι
μια επιλογή ανάμεσα στον πόνο και την έξαψη
πετσοκόβωντας την κρίση σαν άλικο σημάδι
θα μπορούσα να την ξεσκίσω με το θυμό μου
με μια αιχμή ακονισμένη μ' αγάπη.
Στη χώρα των νεκρών η φωνή της ερωμένης μου
σβήνει
σα βουητό εκτροχιασμένου τρένου
στην άλλη άκρη του ποταμού
κάθε λευκής γυναίκας πρόσωπο αγαπημένο
με την καχυποψία που κουβαλάει
τρώγοντας πράσινα σταφύλια από μια χαρτοσακούλα
διορθώνοντας γραπτά χωμένα σ' ένα χαρτοφύλακα
προσεκτικά σα να 'ναι η τελευταία σκέψη πριν το θάνατο
γυρνάω το διακόπτη.
Μέσα σε ουρλιαχτά από στραπατσαρισμένο ατσάλι
ψάχνω στα συντρίμμια ένα εισιτήριο μίσους
η φωνή της ερωμένης μου
φωνάζει
μ' ένα μαχαίρι στο λαιμό.
Μέσα σ' αυτή την ατμίζουσα πτέρυγα των νεκρών
θρηνώ τώρα
να μάθω τα ονόματα εκείνων των δρόμων
τα πόδια μου σκέβρωσαν απ' το τρέξιμο
γιατί ποτέ δε με βοηθάνε
και ποτέ δε με βγάζουν στο σπίτι μου.
"Μη τ' ακουμπήσεις!" ουρλιάζει
Ισιώνομαι
Μπερδεμένη
Μια γυναίκα πιωμένη το σκάει
προς την οδό Γουέστ Σάιντ
η φωνή της ερωμένης μου χάθηκε 
στο σκιερό ξέφωτο.
Μαντρωμένη στη φαντασία
η γυναίκα με τ' άσπρα μάτια εξαφανίστηκε
πήγε να γίνει ο δικός της εφιάλτης
και ένα γαλλικό χασαπομάχαιρο έχω στο σπίτι κρεμασμένο
σαν ένδειξη αγάπης
το θυμάμαι αυτό το μαχαίρι
σκαλίζει το μήνυμά του στον ύπνο μου
αυτή διάβασε μόνο την απειλή του
γραμμένη στο πρόσωπό μου.

Οντρ Λορντ

Οι μεταχειρίσεις του θυμού

Ρατσισμός. Η πίστη στην εγγενή ανωτερότητα μιας φυλής απέναντι σε όλες τις άλλες, και συνεπώς το δικαίωμα κυριαρχίας, το εκφρασμένο και το υπονοούμενο.

Η απάντηση των γυναικών στο ρατσισμό. Η δική μου απάντηση στο ρατσισμό είναι ο θυμός. Έζησα μ’ αυτό το θυμό, απ’ αυτό το θυμό, κάτω απ’ αυτό το θυμό, υπερνικώντας αυτό το θυμό, αγνοώντας αυτό το θυμό, τρεφόμενη απ’ αυτό το θυμό, μαθαίνοντας να διαχειρίζομαι αυτό το θυμό πριν ρίξει τα οράματά μου στα σκουπίδια, στο μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής μου. Κάποτε το έκαμνα σιωπηρά, φοβούμενη το βάρος αυτού του θυμού. Ο φόβος μου γι’ αυτό το θυμό δε μου δίδαξε τίποτα. Ο φόβος σου γι’ αυτό το θυμό ούτε κι εσένα θα σου διδάξει τίποτα.

Απάντηση των γυναικών στο ρατσισμό σημαίνει απάντηση των γυναικών στο θυμό, το θυμό της εξαίρεσης, του αναμφισβήτητου προνομίου, των φυλετικών διαστρεβλώσεων, της σιωπής, της κακομεταχείρισης, των στερεοτύπων, της αμυντικής στάσης, των λάθος ονομάτων, της προδοσίας και της οικειοποίησης.

Ο θυμός μου είναι η απάντηση στις ρατσιστικές συμπεριφορές, τις πράξεις και το θράσος που πηγάζουν απ’ αυτές τις συμπεριφορές. Αν στις δοσοληψίες σου με άλλες γυναίκες, οι πράξεις αντανακλούν αυτές τις συμπεριφορές, τότε ο θυμός μου και οι συνεπακόλουθοι φόβοι σου είναι, ίσως, προβολείς που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξή σου με τον ίδιο τρόπο που χρειάστηκε να χρησιμοποιήσω για να εκφράσω το θυμό μου για τη δική μου ανάπτυξη. Αλλά για επανορθωτική επέμβαση, όχι για να νιώσεις ενοχές. Οι ενοχές και η αμυντική στάση είναι τα τούβλα ενός τοίχου μπροστά στον οποίο όλοι θα χαθούμε, γιατί δεν εξυπηρετεί το μέλλον καμιάς μας.

Κι επειδή δε θέλω αυτό να καταλήξει σε μια θεωρητική συζήτηση. Θα δώσω μερικά παραδείγματα αλληλεπιδράσεων μεταξύ γυναικών που πιστεύω θα φωτίσουν καλύτερα αυτό που προσπαθώ να πω. Για οικονομία χρόνου, δε θα δώσω εδώ όλα τα παραδείγματα. Θέλω να ξέρετε ότι έχω να δώσω πολύ περισσότερα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Create your website with WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: